Liên hệ | Sitemap  
Tin tức xã hội Tin tổng hợp
17/01/2020

Theo phong tục cổ truyền, 23 tháng Chạp hằng năm, mọi nhà đều làm lễ cúng ông Công ông Táo lên chầu Trời. Miền Bắc gọi là Chạp ông Công, miền Nam gọi cách cụ thể hơn là ngày đưa ông Táo về Trời. Bên cạnh mâm cỗ, các gia đình sẽ chuẩn bị cá chép để thả ra sông, hồ gần nhà...

1. Sự tích Tết ông Công, ông Táo ngày 23 tháng Chạp

Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Táo Quân có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa thành huyền tích "2 ông 1 bà" - vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Tuy nhiên người dân vẫn quen gọi chung là Táo Quân hoặc Ông Táo do kết quả của thuyết tam vị thất thế (thuyết Ba ngôi) khá phổ biến trong các tín ngưỡng, tôn giáo. Sự tích Tết ông Công, ông Táo được truyền khẩu, rồi ghi chép lại như sau: 

Ngày xưa có đôi vợ chồng nhà nọ rất nghèo khổ, người chồng tên là Trọng Cao, vợ là Thị Nhi. Họ lấy nhau khá lâu mà không có con, nên thường buồn phiền dẫn đến xích mích với nhau. Một hôm Trọng Cao vì quá tức giận mà đánh vợ. Không kiềm chế được cảm xúc Thị Nhi bỏ nhà ra đi, rồi gặp một chàng trai là Phạm Lang, anh này đã dùng lời ngon ngọt và khéo léo quyến rũ lấy được trái tim của Thị Nhi. Hai người ăn ở với nhau thành vợ chồng. Khi Trọng Cao hết giận vợ, nghĩ lại thấy mình cũng có lỗi, bèn đi tìm vợ khắp nơi, nhưng không thấy tăm hơi, buồn rầu bỏ công ăn chuyện làm, ra đi làm người hành khất để đi tìm vợ. Nhưng tiền bạc đem theo đều tiêu hết nên đành phải đi ăn xin.

Một hôm vì đói quá, Trọng Cao đến một nhà khá giả xin ăn, bà chủ nhà đem cơm ra cho. Thì ra đó là Thị Nhi, cô liền mời Trọng Cao vào nhà, hai người kể mọi chuyện cho nhau nghe và Thị Nhi tỏ lòng ân hận vì đã trót lấy Phạm Lang làm chồng. Hai người đang hàn huyên thì bất ngờ Phạm Lang (người chồng mới) đi làm về, cuống quá Thị Nhi mới bảo Trọng Cao vào ẩn trong đống rơm. Tuy nhiên, Phạm Lang về nhà cốt để lấy tro bón ruộng nên đã đốt đống rơm lấy tro. Khi đó, Trọng Cao đang say ngủ trong đống rơm vì đường xa mỏi mệt nên bị chết cháy. Thị Nhi trong nhà chạy ra thấy Trọng Cao đã chết nên nhào vào đống rơm đang cháy để chết theo. Phạm Lang gặp tình cảnh quá bất ngờ, thấy vợ chết không biết tính sao, liền nhảy vào đống rơm đang cháy để chết cùng vợ.

Ngày 23 tháng Chạp hằng năm là ngày tiễn đưa ông Công, ông Táo về trời

2. Nguồn gốc và ý nghĩa ngày Tết ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp

Nguồn gốc ngày Tết ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp

Linh hồn của ba người được đưa lên Thượng đế. Thượng đế thấy ba người đều có nghĩa, có tình nên sắc phong cho làm Táo Quân, gọi chung là Định phúc Táo Quân, nhưng mỗi người giữ một công việc:

  • Phạm Lang là Thổ Công trông coi việc bếp. Danh hiệu là: Đông trù tư mệnh táo phủ thần quân.
  • Trọng Cao là Thổ Địa trông coi việc nhà. Danh hiệu là: Thổ địa long mạnh tôn thần.
  • Thị Nhi là Thổ Kỳ lo toan việc chợ búa. Danh hiệu là: Ngũ phương ngũ thổ phúc đức thánh thần.

Gộp ba vị Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ được gọi là Táo Quân với nhiệm vụ định phúc cho cả gia đình. Táo Quân, được hiểu nôm na là vua bếp, ba ông đầu rau hay ông núc vốn.

Ngày nay, Táo Quân được các gia đình cúng lễ quanh năm, vào các dịp sóc, vọng thường hương hoa oản quả. Vào dịp lễ tết, giỗ chạp hay có công to việc lớn trong nhà có thể cúng chay hoặc cúng mặn tuỳ nghi. Ngày lễ long trọng nhất dành riêng cho Táo Quân chính là tết ông Công ông Táo vào 23 tháng chạp. Theo tín ngưỡng cổ truyền của dân tộc, đây là ngày Táo Quân lên trời báo cáo Ngọc Hoàng Thượng đế những điều tai nghe mắt thấy ở trần gian, những hành vi, việc làm tốt, xấu của các thành viên trong gia đình trong năm một cách khách quan, trung thực. Phương tiện để Táo Quân lên trời chính là cá chép vàng. Lễ cúng làm to nhỏ, chay mặn tùy khả năng mỗi gia đình, nhưng dứt khoát phải có bộ mã Táo Quân mới. Sau khi cúng Táo Quân xong người ta hóa mã, đồng thời hóa cả bộ mã năm trước.

Ý nghĩa ngày Tết ông Công, ông Táo ngày 23 tháng Chạp

Theo quan niệm dân gian, ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình. Phước đức này do gia chủ và những người trong gia đình đã làm đúng đạo lý. Bên cạnh đó, các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà.

Hàng năm, cứ đến ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo quân sẽ lên thiên đình để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong nhà của gia chủ với Ngọc Hoàng, từ đó có phong tục thờ cúng ông Công, ông Táo.

Táo quân quanh năm ở trong bếp, vì vậy biết hết mọi chuyện trong nhà, nếu Vua Bếp "phù trợ" cho mình được nhiều điều may mắn trong năm mới. Trưa ngày 30 Tết, ông Táo lại có mặt ở hạ giới để tiếp tục công việc.

23 tháng Chạp là lúc ông Táo bắt đầu khởi hành cưỡi cá chép để bay về trời

3. Vì sao phải cúng lễ ông Công, ông Táo trước 12 giời trưa ngày 23 tháng Chạp?

Theo nghiên cứu của một số chuyên gia, việc cũng sai ngày chỉ được cái tâm mà không được linh ứng Phúc - Lộc -Thọ. Hàng ngàn đời nay, người phương Đông quy định ra thủ tục cúng lễ, giỗ, Tết vào các ngày đó từ giờ Tý đến giờ Hợi. Việc cúng trước, cúng sai ngày chính là chệch quỹ đạo (thời điểm Mặt Trời - Mặt Trăng - Trái Đất) cùng ở trên một đường trục) thì tâm nguyện của gia chủ trong ngày đó không còn giá trị nữa

Theo cổ nhân, ngày 23 tháng chạp hàng năm là ngày "Mở cổng trời". Nếu ông Công, ông Táo lên lệch ngày thì "Cổng Trời" sẽ đóng, không mở. Chính vì vậy sẽ không vào tâu với Ngọc Hoàng được.

4. Cách sắm lễ cúng ông Công, ông Táo

Hình ảnh của Táo Quân – vua bếp cũng trở nên gần gũi với cuộc sống hiện đại hơn với quan niệm gia đình nào được Táo Quân phù hộ nhiều thì ấm no, hạnh phúc, yên ổn, bếp đỏ lửa mỗi ngày. Ngược lại, những gia đình không có điều kiện đỏ lửa mỗi ngày để ông vua bếp làm nhiệm vụ thì ngầm hiểu là Táo Quân chưa hoàn thành nhiệm vụ giữ gìn tổ ẩm gia đình một cách vẹn tròn.

Lễ vật cúng Táo Quân bao gồm: Mũ ông công ba cỗ hay ba chiếc (hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà). Tức, mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Những chiếc mũ này được trang sức với các gương nhỏ hình tròn lóng lánh và những giây kim tuyết màu sắc sặc sỡ. Để đơn giản hóa, cũng có khi người ta chỉ cúng tượng trưng một cỗ mũ ông công (có hai cánh chuồn) lại kèm theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấỵ Màu sắc của mũ, áo hay hia ông công thay đổi từng năm theo ngũ hành:

  • Năm hành kim, dùng màu vàng
  • Năm hành mộc, dùng màu trắng
  • Năm hành thủy, dùng màu xanh
  • Năm hành hỏa, dùng màu đỏ
  • Năm hành thổ, dùng màu đen

Lễ vật cúng ngày 23 tháng chạp

Tóm lại lễ vật cần có bao gồm: mâm cỗ (nếu có), hương, trầu cau, rượu, đèn nến, bánh kẹo, lọ hoa tươi, đĩa ngũ quả tươi; 3 bộ mũ áo, hia hài Táo Quân, tiền vàng. Ba con cá chép sống, khỏe mạnh. Sau khi sửa soạn, sắp lễ, thắp hương và khấn vái xong, đợi hương tàn lại thắp thêm một tuần hương nữa, lễ tạ rồi hóa vàng mã và thả cá chép ra sông, hồ ao, suối… để thả cá chở ông Táo lên chầu Trời. Sau đó sẽ lập bài vị mới cho Táo Quân.

Cũng theo tục xưa, riêng đối với những nhà có trẻ con, người ta còn cúng Táo Quân một con gà luộc nữa. Đặc biêt, Gà luộc này phải thuộc loại gà cồ mới tập gáy (tức gà mới lớn) để ngụ ý nhờ Táo quân xin với Ngọc Hoàng Thượng Đế ban phước để đứa trẻ sau này lớn lên có nhiều nghị lực và sinh khí hiên ngang.

Tùy theo từng gia cảnh mỗi gia đình, ngoài các lễ vật chính kể trên, người ta hoặc làm lễ mặn (với xôi gà, chân giò luộc,…v…v) hay lễ chay (gồm: trầu cau, hoa, quả, giấy vàng, giấy bạc..v…v..) để tiễn Táo Quân lên chầu Trời.

Sự tích Táo Quân có nguồn gốc từ Trung Hoa, cho nên truyện đã được “Việt Nam hóa” với nhiều tình tiết khác nhau. Tuy nhiên, các câu truyện vẫn nói lên “tình nghĩa yêu thương” giữa một người vợ và hai người chồng cũ, mới. Cũng chính vì những mối ân tình đó mà ba người đều đã quyên sinh vì nhau… Thượng đế thông cảm mối tình sâu nghĩa đậm này đã cho về bếp núc ở gia đình, mỗi người giữ một việc khác nhau… Bài vị thờ vua Bếp được ghi ngắn gọn là “Định Phúc táo Quân” nghĩa là thần định mọi sự hạnh phúc.

Cúng và phóng sinh cá chép

Theo truyền thuyết kể lại rằng: “Hàng năm, Táo quân được ông Trời phái xuống trần gian theo dõi và ghi chép những việc làm Thiện – Ác của loài người. Sau đó, cứ vào ngày 23 hàng năm, Táo quân lại cưỡi cá chép hóa rồng lên Thiên đình báo cáo tất cả việc làm tốt và chưa tốt của con người trong một năm để Thiên đình định đoạt công tội, thưởng phạt phân minh cho tất cả loài người.” Vì vậy để các ông và các bà Táo có phương tiện về chầu trời, ở miền Bắc Việt Nam người ta còn cúng một con cá chép còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý “cá hóa long” nghĩa là cá sẽ biến thành Rồng đưa các táo về trời. Con cá chép này sẽ sau đó được “phóng sinh” (thả ra sông, suối, ao, hồ). Vì vậy, cứ đến ngày Tết ông Công ông Táo là người dân lại làm lễ cúng Cá Chép. Ở miền Trung, người ta cúng một con ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ. Ở miền Nam, người ta chỉ cúng mũ, áo và đôi hia bằng giấy.

Thả cá chép ngày ông Công ông Táo

5. Bài văn khấn phổ biến cúng ông Công ông Táo

Mẫu 1: Bài cúng khấn Tết Ông Táo 23 tháng Chạp theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam (NXB Văn hóa Thông tin)

Nam mô a di đà Phật!

Nam mô a di đà Phật!

Nam mô a di đà Phật!

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương

Con kính lạy Ngài đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.

Tín chủ (chúng) con là: ……………

Ngụ tại:…………

Hôm nay, ngày 23 tháng chạp tín chủ chúng con thành tâm sắp sửa hương hoa phẩm luật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.

Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm. Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai giá, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành. Chúng con lễ bạn tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.

Nam mô a di đà Phật!

Nam mô a di đà Phật!

Nam mô a di đà Phật!

Mẫu 2: Bài cúng khấn Tết Ông Táo 23 tháng Chạp theo Nguyễn Thị Nhi - (Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam)

Hôm nay là ngày... tháng... năm.

Tên tôi (hoặc con là)..., cùng toàn gia ở...

Kính lạy đức "Đông Trù tư mệnh Táo phủ Thần Quân:

(Có thể khấn thêm: Thổ địa Long Mạch Tôn Thần. Ngũ phương ngũ thổ Phúc Đức chính Thần)

Hàng năm gặp tiết hết năm, tháng vừa cuối Chạp. Gia đình sửa lễ bạc dâng lên. Cảm tạ phúc dày nhờ Thần phù hộ. Kính mong thần tâu bẩm giúp cho.

Bếp trong nếp sống rất hòa, ngoài mặt dám rằng cũng đẹp. Cảm thông xin tấu thực thà. Cầu mong giúp đỡ lợi lạc. Người người no ấm, cả nhà thêm tiếng tốt lẫy lừng. Việc việc thành công, một cửa ngút khí lành man mác. Muôn trông ơn đức vô cùng.

Lịch vạn niên 365


Các bài viết khác
Làng Hoạch Thôn, xã Định Tăng, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa
langhoachthon.com@gmail.com
www.hoachthon.com