Liên hệ | Sitemap  
Thông báo chung
06/04/2019

GIẾNG LÀNH HOẠCH THÔN "GIẾNG NGỌC"

 Dù đi xa khắp bốn phương

Lòng còn lưu luyến vấn vương giếng làng

Yêu thương dòng gọt giếng đình

Anh xin gánh đỡ để mình thành đôi 

Làng Hoạch thôn, xưa kia có tên gọi là Bản vọoc. Là làng cổ nằm trên dòng sông Mạn Định, cuối vùng trung lưu của năm con sông (vùng đầu sông cuối nước) đó là: sông Mạn Định trước làng (Phía đông), sông Cầu Chầy (Phía nam), Hón Khải (Tây bắc), sông Mã tràn về khi có lũ (Phía bắc), sông Chu dơng tràn Khi lũ lớn (Tây nam).

Bản Vọoc, vùng đất địa linh nhân kiệt hình thành và phát triển trải qua hàng ngàn năm. Làng có đủ các yếu tố tâm linh của làng việt cổ cuối vùng trung du Thanh hóa. Đó là: Cây đa - Giếng nước - Đình làng - Đền Đức thánh cả - Đền Đức thánh hai - Ban thờ Nhà bà (thờ Mẫu) - Nghè vọoc - Đền Cầu vũ – Ao làng – Làng văn – Làng võ…vv...Trải qua thăng chầm của lịch sử, di tích của làng còn lại Đình làng, Giếng làng. Các di tích khác đã mất hay chỉ còn lại phế tích, do chiến tranh loạn lạc bị tháo gỡ phục phụ cho phong trào cách mạng, hợp tác xã thời nhưng năm 1960. Gia phả, sắc phong bị thất truyền không còn nữa. Song, truyền ước dân gian vẫn còn được kể lại trong dân làng, dân làng luyến tiếc với những di tích tâm linh của làng bị thất truyền.

Đến nay, Đảng và Nhà nước ta cho phép xây dựng nền văn hóa Việt Nam "Tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc"; cho phép tôn tạo và giữ gìn các Di tích văn hóa, văn hóa vật thể, phi vật thể. Ở mỗi làng bản, địa phương và mỗi làng có một ngày lễ hội truyền thống của cộng đồng dân cư, dù làng cổ hay làng mới. Làng Hoạch thôn (Bản Vọoc) ta xưa kia, ngày lễ Hội làng là ngày 21- đến ngày 25 tháng chạp hàng năm (hai mốt đền trong hai ba đền ngoài), ngày mà bậc Người lớn tuổi trong làng, ai ai cũng còn nhớ và kể lại cho con cháu nghe, có những huyền thoại vô cùng linh thiêng của Thần làng Vọoc. Ngày nay, do tính chất của mùa vụ thời mới nên dân làng đang tạm chọn ngày Lễ Hội làng vào ngày 10/2 âm lịch hàng năm, bất đầu từ năm 2004.

Lễ hội làng - Lễ hội tâm linh của làng Hoạch Thôn hàng năm diễn ra thật tưng bừng, nghiêm trang lòng người hân hoan đón trào ngày hội của làng. Nhiều người đi xa không về được lễ hội làng thấy tiếc, lòng man mát buồn.

Điều đáng nói là mọi người dân còn thấy băn khoăn một điều: Làng ta do hệ thống tâm linh chưa được quan tâm đúng mức nên làng chưa hưng thịnh, con em chưa vượng phát tài - lộc …

Thể theo nguyện vọng chính đáng của nhân dân trong làng. Chi bộ đã có chủ chương, từng bước khôi phục Di tích của làng bằng vốn xã hội hóa, bà con trong làng đã đồng tình ủng hộ. Cùng với mục tiêu kinh tế dân sinh khác như đường ngõ điện công cộng, vệ sinh môi trường, các giá trị văn hóa làng cũng được Cấp ủy chi bộ có chủ chương quan tâm, đó là nguyện vọng chính đáng của dân làng. Năm 2011, Đền Thờ thành Hoàng được khôi phục. Để làm được việc này đòi hỏi mọi người trong cộng đồng già, trẻ, trai gái, con em dâu rễ. Người có tâm bớt chút công đức đóng góp tự nguyện  để xây dựng tôn tạo các công trình tâm linh của làng.

Bắt đầu từ đền thờ Thành Hoàng năm 2010 - Khánh thành năm 2011 đến nay, làng tiếp tục thực hiên kế hoạch vận đông, động viên con em chung tay góp sức Tôn tạo Giếng làng.

Kế hoạch đã được xây dựng cụ thể:

1. Đề nghị UBND xã giao Diên tích đất, khuôn viên giếng

Bước này đã làm song ngày 28/3/2019.

2. Tiến hành các bước chuẩn bị:

- Gặp gỡ các hộ liên quan đất giếng làng (GĐ Ông Trâm, GĐ Bà sen, GĐ Ông Sáu Huế), thống nhất trả lại mặt bằng trên diện tích giếng.

- Lễ động thổ tôn tạo Giếng (Mời Ông Khôn cúng cho làng). Trưởng làng mời cấp Ủy chi bộ, BCTMT thôn,  dân làng đến tham dự.

- Bơm cạn nước giếng

- Hợp đồng thợ xây, nguyên vật liệu phục vụ tôn tạo Giếng

3. Họp dân làng bàn Kế hoạch tôn tạo

- Thành lập ban tôn tạo

- Kêu gọi con em giúp sức công đức. Phát động mỗi hộ gia đình ủng ít nhất là 1 ngày công lao động và ủng hộ 100.000đ, trong giai đoạn thi công

- Tập thể, hộ gia đình, cá nhân có thành tích làng sẽ biểu dương

- Kế hoạch tôn tạo: Tôn tạo từng bước tùy theo khả năng của con em và lòng hảo tâm của các mạnh thường quân ủng hộ.

Giai đoạn 1: Giải tỏa bao khung 4 bờ

Giai đoạn 2: Thiết kế từng bước làm đẹp để phù hợp với nét di tích “Giếng Ngọc” Làng Hoạch.

4. Khánh thành vào 10/2/2020 âm lịch ngày hội làng truyền thống

 

CHUYỆN KỂ VỀ GIẾNG VÀ ĐÌNH GIẾNG LÀNG HOẠCH THÔN

I. Nguồn gốc, nghĩa của từ Giếng làng

Người xưa có khái niệm Giếng làng là cái ao giếng, sâu và có bờ cao chứa nước đủ bốn mùa để phục phụ cho con người sinh sống. Giếng làng gần với nơi sinh sống của con người.

Theo tài liệu lịch sử cổ đại Trung Quốc: Giếng và Đình là đi liền với nhau, mang tính xã hội nhân văn sâu sắc. Người xưa làm nhà không vách chỉ có cột và mái che, trên dọc đường đi, cứ cách khoảng 9 dặm đường là 1 Đình và có một cái Giếng để phục con người. Đình làng phục vụ dân làng và bất cứ ai lỡ độ đường đều ngủ lại được qua đêm và Giếng là phục vụ nước uống cho người dân. Giếng và Đình có đủ cả các chức năng thiên bẩm mà người xưa tạo dựng!

Tôi còn nhớ, trước những năm 1980. Số đông dân làng uống nước lã, nước giếng làng sạch trong suốt mát tận gan ruột khi trưa hè, đi làm về cầm chiếc gáo dừa làm một hơi rồi dội từ đầu đến chân mấy gáo nước giếng làng thì thật là đã đời…

Linh khí Giếng như mùa xuân sinh trồi lộc và có nơi coi Giếng như bầu sữa mẹ nuôi lớn con người. Nhiều bà mẹ nuôi con ít sữa, phải tới giếng làng thắp hương xin nước giếng để rửa bầu vú và uống nước giếng để cho nhiều sữa nuôi con. Tình nghĩa giếng làng với con người nói sao cho hết, giếng phục vụ nước uống cho con người không vơi. Mọi người trong làng sinh ra và lớn lên gắn liền với Giếng làng. Hình ảnh cây đa, giếng nước, đình làng đã đi vào tiềm thức mỗi con người làng quê. Giếng đã đi vào nhiều tác phẩm văn học, đã được nhân cách hóa như lòng người mẹ hiền của đất.

II. Giếng làng Hoạch:

Ngày xưa, theo các cụ trong cao niên trong làng kể lại. Giếng làng Vọoc ở trước đình làng, bên ngoài ao nhà Cụ Lê Trọng Ấn (cụ đã quá cố) bên cạnh ao phe. Các cụ cho rằng người tàu đã yễm bùa nên làm mất long mạch của Giếng, nên Giếng không còn nước vào mùa khô, dân làng thiếu nước sinh hoạt. Vào khoảng thời Lê Trung Hưng, Làng phải mượn thầy địa lý giỏi tìm đất khai giếng khác, đó là Giếng làng bây giờ. Giếng làng, được làng khơi sâu 9m, rộng 17m, cầu giếng được bắc trực sinh, sân lát gạch bát có tường rãnh, đường bắc cầu đá để qua đường, không cho nước mưa trên đường chảy vào. Chuyện kể lại rằng, khơi giếng đến đáy chạm phải long mạch ngầm, dòng nước phun trào ra trong vắt mát rợi. Dân làng phải mang nồi đồng 30 ra úp lại để nước ra từ từ để có thời gian chỉnh lại bờ thành giếng. Tìm được mạch nước cái dân làng vô cùng vui mừng, mở cổ ăn mừng.

Làng có luật lệ: Hàng năm vét giếng hoặc thau giếng 1 lần. Giếng chỉ thả bèo ong để làm nước được tinh khiết hơn. Việc sử dụng nước mọi nhà có bể chứa năm bẩy gánh, nhà đông người tới mười lăm gánh. Ngày tết, mọi nhà phải gánh đủ nước vào chiều ba mươi tết là kết thúc gánh nước trong năm. Đến ngày mồng 4 tết, ông Từ trông coi đền thờ thần làng,  phải gánh nước đầu tiên về để cúng thần làng, sau đó mọi nhà mới được gánh nước giếng làng. Sau này, trong làng mới khơi thêm nhiều giếng nhỏ của gia đình hoặc giếng liên gia mấy hộ một, cho tăng thêm nguồn nước sạch. Nhưng không có một giếng nào nước trong và ngọt như Giếng làng cả. Chỉ có Giếng làng là trong mát, pha trà xanh với đạt hương vị thơm, nấu cơm mới trắng ngần, dặt quần áo không đổi mầu. Giếng làng đải ngoại, ai uống nước giếng làng làn da trắng, mịn màng; nhất là con gái làng khác lấy chồng về làng uống nước giếng của làng, làn da trắng trẻo lạ thường. Chiêm nghiệm thực tế có lẽ đúng là vậy.

Giếng làng Vọoc, làng Hoạch thôn là di tích tâm linh hiếm hoi còn sót lại trong vùng, gợi nhớ tình nghĩa của mọi người với Giếng. Để tôn tạo và giữ gìn di tích giếng làng xưa, là nguyện vọng của mọi người dân trong làng. Nay được sự đồng ý của địa phương giao đất giếng, thống nhất của chi bộ về việc chủ chương xã hội hoá tôn tạo di tích giếng làng. Thay mặt nhân trong làng xin phát động và kêu gọi mọi thành viên trong làng, tổ chức, gia đình các dòng họ trong làng chung tay góp sức để góp phần tôn tạo di tích giếng làng để lại cho mai sau. Rất mong được sự hưởng ứng tích cực của mọi thành viên làng Hoạch Thôn!

Xin chân thành cảm ơn!

Ngày 2 tháng 3 năm Kỷ Hợi, tức ngày 6/4/2019

Thôn  Trưởng  kiêm Trưởng làng Hoạch Thôn.

HOÀNG VĂN  HÒA

                                                                            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 


Các bài viết khác
Làng Hoạch Thôn, xã Định Tăng, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa
langhoachthon.com@gmail.com
www.hoachthon.com